Tijdens herstratings- en rioleringswerkzaamheden en bij andere ingrepen in de openbare ruimte, verdwijnen steeds vaker bomen uit het Krimpense straatbeeld. Het betreft daarbij niet alleen jonge aanplant, maar ook grote en (half)volwassen bomen die soms al decennia onderdeel zijn van de woonomgeving.
Voor veel bewoners zijn dit geen willekeurige bomen. Het zijn de bomen waaronder kinderen hun eerste rondjes op de fiets maakten. De bomen die zichtbaar waren vanuit de woonkamer, tijdens een rustig moment met een kop koffie of thee. Of de bomen die op warme zomerdagen merkbaar verkoeling boden en de straat leefbaar hielden. Zij geven een wijk herkenning, beschutting en continuïteit.
Het behoud van grotere en (half)volwassen bomen gaat daarmee verder dan een technische of ruimtelijke afweging alleen. Het raakt aan hoe mensen hun buurt ervaren, hoe prettig het is om er te wonen en hoe gezond de leefomgeving blijft. Investeren in behoud is in die zin investeren in de kwaliteit van het dagelijks leven en in het gezamenlijke belang van bewoners.
Het behoud van veel meer grotere (half)volwassen bomen is in ons eigen belang. Waarom?
Dat heeft onder andere te maken met de ecosysteemdiensten die dit soort bomen leveren.
Wat zijn die ecosysteemdiensten?
Bomen en schone lucht
Bomen zijn geen decoratie, maar een essentieel onderdeel van een gezonde leefomgeving. Zeker in verstedelijkte gebieden staat de luchtkwaliteit onder druk. In de lucht zweven stoffen als fijnstof, roet, stikstofdioxide en ozon. Deze vervuiling heeft aantoonbaar negatieve effecten op onze gezondheid en kan de levensverwachting verkorten.
Bomen
helpen deze vervuiling te verminderen. Hun bladeren vangen fijnstof en
roetdeeltjes af, waardoor deze niet langer in de lucht blijven hangen.
Tegelijk nemen bomen CO₂ op en slaan deze op in hun hout. Via dit
natuurlijke proces zetten zij vervuilde lucht om in zuurstof. Zo dragen
bomen elke dag, stil en onzichtbaar, bij aan schonere lucht en een
veiligere leefomgeving voor iedereen.
Bomen kunnen we zien als de longen van de aarde
Bomen als levende airco’s
Bomen vervullen
een onmisbare rol in het verkoelen van onze leefomgeving. Ze bieden
schaduw en geven via het proces van evapotranspiratie vocht af aan de
lucht. Dit natuurlijke proces zorgt voor verkoeling en een aangenamer
microklimaat op straatniveau. Daarnaast beïnvloeden bomen de
luchtstromen, waardoor warme lucht minder blijft hangen tussen gebouwen
en bestrating.
Deze natuurlijke koeling vermindert de behoefte
aan kunstmatige koeling, zoals airconditioning. Eén grote, volwassen
boom kan een verkoelend effect hebben dat vergelijkbaar is met dat van
tien airco’s tegelijk. Dat is niet alleen energiezuiniger, maar ook
beter voor het klimaat. In sterk versteende gebieden met veel bebouwing
en bestrating, en weinig groen, kan de temperatuur op warme dagen tot
wel zeven graden hoger liggen dan op plekken met veel bomen en
beplanting. Bomen maken dus direct het verschil tussen een hete,
oncomfortabele straat en een leefbare, koele omgeving.
Bomen zijn een essentieel onderdeel van een strategie om stedelijk gebied te koelen
Bomen als watermanagers
Bomen spelen een belangrijke rol in het omgaan met water in onze leefomgeving. Ze helpen wateroverlast te verminderen, dragen bij aan de zuivering van water en zorgen voor natuurlijke waterbuffers in de bodem.
Met hun wortelstelsel maken bomen de grond losser en beter doorlatend. Daardoor kan overtollig regenwater gemakkelijker in de bodem wegzakken in plaats van direct over straat of het riool te stromen. Dit vermindert de kans op plassen, overbelasting van het riool en lokale wateroverlast.
Ook boven de grond leveren bomen een bijdrage. Hun bladeren vangen een deel van het regenwater op, waardoor het niet in één keer op de bodem terechtkomt. Zo vertragen bomen de afvoer van regenwater en geven ze het de tijd om rustig in de bodem te infiltreren. Op deze manier werken bomen als natuurlijke watermanagers in onze leefomgeving.
Bomen werken als een natuurlijke spons
Bomen en waarde
Naarmate een boom ouder en groter wordt, neemt zijn betekenis voor de leefomgeving sterk toe. Een volwassen boom heeft een brede kroon met veel bladeren en een diep, uitgebreid wortelstelsel. Daardoor kan hij meer regenwater opvangen, meer fijnstof uit de lucht filteren en meer CO₂ opslaan dan een jonge aanplant.
Ook het verkoelende effect groeit mee met de omvang van de boom. Een grote kroon werpt meer schaduw op warme dagen en zorgt voor een aangenamer microklimaat in de straat. Tegelijk biedt een volwassen boom een volwaardige leefplek voor vogels, bijen en andere dieren die afhankelijk zijn van beschutting, voedsel en nestgelegenheid.
Daarom geldt bij bomen: hoe groter en ouder, hoe groter de waarde. Alleen nieuwe bomen planten is niet voldoende. Het beschermen en behouden van bestaande, gezonde bomen is minstens zo belangrijk voor een leefbare en klimaatbestendige omgeving.
In veel projecten worden oude bomen gekapt en vervangen door jonge aanplant. Daarbij is het belangrijk te beseffen dat deze jonge bomen vaak pas na ongeveer 35 jaar dezelfde ecosysteemdiensten leveren als de grotere, gezonde bomen die verdwijnen. In sommige gevallen wordt dat niveau zelfs na tientallen jaren niet meer bereikt. De vorm van de kroon, de bladstructuur en de uiteindelijke grootte van de boom spelen daarbij een belangrijke rol.
Voor alle bomen geldt: hoe groter en hoe ouder een boom, hoe belangrijker hij is voor stedelijk gebied
Bomen maken gezonder en gelukkiger
Een groene
omgeving met veel bomen heeft een aantoonbaar positief effect op onze
gezondheid en ons welzijn. Mensen ervaren er minder stress, zijn
productiever en herstellen vaak sneller van ziekte. Dat blijkt uit
diverse wetenschappelijke onderzoeken naar de relatie tussen groen en
gezondheid.
Bomen in bebouwd gebied dragen bij aan schonere
lucht, verminderen gezondheidsklachten tijdens extreme hitte en verlagen
het stressniveau. Ook gevoelens van angst en depressie komen minder
vaak voor in groene wijken. Deze positieve effecten hangen sterk samen
met de aanwezigheid van volwassen bomen met een groot kroonvolume.
Uit
onderzoek van Dengkai (2022) blijkt bijvoorbeeld dat in gebieden met
grote bomen en een ruim kroonvolume de verkoop van medicatie tegen hart-
en vaatziekten en stemmingsstoornissen tot wel 30% lager ligt. Grote,
gezonde bomen zijn dus niet alleen goed voor het straatbeeld, maar ook
voor de fysieke en mentale gezondheid van bewoners.
Mensen zijn gelukkiger en gezonder als ze wonen in de buurt van bomen
Bomen en geluidsdemping
In een stedelijke
omgeving worden geluiden van verkeer, industrie en machines vaak als
storend ervaren. Natuurlijke geluiden daarentegen, zoals het ruisen van
bladeren of het gezang van vogels, worden juist als prettig en
rustgevend beleefd.
Bomen en struiken spelen hierin een
belangrijke rol. Wanneer de wind door het blad beweegt, ontstaat een
zachte, natuurlijke ruis. Dit geluid leidt de aandacht af van storende
omgevingsgeluiden en helpt hinderlijke geluiden te maskeren. Daarnaast
trekken groene plekken vogels aan, waarvan het gezang bijdraagt aan een
rustige en aangename sfeer.
Zo zorgen bomen niet alleen voor visuele kwaliteit, maar ook voor een stillere en prettigere geluidsomgeving.
Bomen verminderden geluidsvervuilingen in stedelijke gebieden
